Masyw Giewontu

Giewont jest szczytem w Tatrach Zachodnich, znajdującym się na wysokości 1894 metrów. Masyw składa się z trzech części – Wielkiego Giewontu (1894 m), Małego Giewontu (1728 m) i Długiego Giewontu (1876 m), co daje razem długość 2,7 km. Między nimi znajdują się przełęcze – Giewoncka Przełęcz ze żlebem Kirkora między Wielkim i Małym Giewontem, Kondracka, do której opadają południowe zbocza Wielkiego Giewontu i Wielki Upłaz, w który wtapiają się południowe zbocza Długiego Giewontu. Dodatkowo między Wielkim i Małym Giewontem można dostrzec kolejną – Szczerbę o wysokości 1823 m. Ilość przełęczy na Giewoncie sprawia, że jest to jeden z najbardziej niebezpiecznych szczytów po polskiej stronie Tatr.

Giewont położony jest na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego, między czterema dolinami – Bystrej, Małej Łąki, Kondratową oraz Strążyską. Wejście na szczyt możliwe jest od strony południowej, zbocza północne są niedostępne.

Widok na Giewont z Zakopanego (fot. własna)

Krzyż na Giewoncie (fot. własna)

Ponad szczytem Giewontu góruje krzyż o wysokości piętnastu metrów. Przy dobrej widoczności jest on widziany z najodleglejszych zakątków Zakopanego. To dar od mieszkańców Zakopanego ufundowany w 1900 rocznicę narodzin Jezusa Chrystusa – postawiono go w sierpniu 1901 roku. Krzyż, jako obiekt pielgrzymek ściąga w to miejsce ludzi z całej Polski, którzy nie zdają sobie chyba sprawy z faktu, że ten jest powodem częstych wyładowań atmosferycznych. Co roku słyszy się o śmierci turystów, wskutek uderzenia pioruna, który jest ściągany w związku z dużą obecnością stali.

Legenda o Śpiącym Rycerzu

Niektórzy nie mają wątpliwości – Giewont to nikt inny, jak Śpiący Rycerz, który czuwa nie tylko nad Zakopanem, ale i nad całą Polską i z pewnością zbudzi się, gdy ta znajdzie się w niebezpieczeństwie. Co o Giewoncie mówi legenda?

Giewont z Kondrackiej Przełęczy (fot. własna)

Giewont miał sześciu braci i sześć sióstr. Każde z rodzeństwa zajęło się tym, co umiało robić najlepiej, Giewont – najsilniejszy i najdzielniejszy postanowił zostać rycerzem, aby czuwać nad spokojem matki, braci i sióstr. Jedna z nich, Osobita spodobała się królowi Mrozowi i ten koniecznie chciał mieć ją za żonę. Giewont, stojący na straży spokoju rodziny, nie pozwolił jej zabrać, co wywołało gniew króla. Mróz miał kochankę o imieniu Zima – oboje postanowili się zemścić. Okrutna intryga polegała na tym, aby omamić Giewonta pięknem – Zima zrobiła na nim naprawdę ogromne wrażenie, co wykorzystał Mróz. Zamroził ziemię pod nogami rycerza, a następnie ten runął, powalony przez posłańców króla. Już król miał zadać ostatni cios, kiedy nagle Giewont zapadł w kamienny sen. I tak śpi dzielny rycerz do dziś, spoglądając raz po raz na Zakopane…

Takich legend, przekazywanych z pokolenia na pokolenie jest wiele. Krążą wśród górali, którzy ochoczo opowiadają o śpiących rycerzach zaciekawionym turystom – atmosfera tajemniczości zdaje się nie mieć końca.

Szlaki prowadzące na Giewont

Na Giewont można dojść dzięki trzem szlakom – Doliną Strążyską (szlak czerwony, potem niebieski – czas: 3:15 h, ↓ 2:30 h), Doliną Kondratową (szlak niebieski – czas: 2:55 h, ↓ 2:15 h) lub Doliną Małej Łąki (szlak żółty, potem niebieski – czas: 3:15 h, ↓ 2:25 h) – wszystkie mają podobną skalę trudności, więc to nie kondycja powinna decydować o wyborze.

Pierwsza droga wiedzie od strony Kasprowego Wierchu – musimy na niego wjechać kolejką linową, co nie powinno zająć więcej, niż pół godziny. Następnie nasze kroki powinny zostać skierowane w stronę Kopy Kondrackiej – teren w tym miejscu jest dość płaski. Z powodzeniem można zrobić sobie tutaj dłuższą przerwę na odpoczynek, zwłaszcza, że znajduje się tu Schronisko PTTK na Hali Kondratowej. Potem czeka nas już tylko zejście na Kondracką Przełęcz i już naszym oczom ukaże się słynny krzyż. Wejście na Giewont z Kasprowego Wierchu zajmuje około 2 godzin, w zależności od kondycji.

Widok na Dolinę Kondratową (fot. własna)

Widok na Małą Łąkę z Małołączniaka (fot. własna)

Popularnym szlakiem, wybieranym przez turystów jest szlak żółty, z Gronika przez Dolinę Małej Łąki, aż do Kondrackiej Przełęczy, skąd na szczyt góry prowadzi szlak niebieski – stąd czeka nas już tylko 30 minutowa wspinaczka. Przebycie trasy z Gronika na szczyt Giewontu zajmuje 3,5 godziny.

Widok na Giewont z Doliny Strążyskiej (fot. własna)

Ostatnim szlakiem prowadzącym na Giewont jest szlak czerwony Doliną Strążyską. Wędrówkę Doliną z pewnością umili nam płynący wzdłuż szlaku Strążyski Potok, zwłaszcza, że podejście jest trudne, do tego droga na początku jest usypana kamieniami. Po drodze mijać będziemy jeszcze Potok Grzybowiecki i wodospad na Strążyskim. Mijając Przełęcz na Grzybowcu musimy dalej podążać w stronę Wyżni Kondrackiej Przełęczy, żeby potem wejść na szlak niebieski, który zaprowadzi nas już na sam szczyt Giewontu. W tym miejscu warto złapać chwilę na oddech, zwłaszcza, że czeka nas 15 minutowa, ale jednak wędrówka po dość trudnym terenie.

Na szczycie Giewontu

Panorama z Giewontu (fot. ???)

Z Giewontu roztacza się przepiękny widok zarówno na Zakopane, jak i na tatrzańskie szczyty. Jeśli pogoda będzie nam sprzyjać z całą pewnością dostrzeżemy Babią Górę i Gorce, a zerkając na południe również Czerwone Wierchy. Musimy pamiętać, że jeśli tylko pogoda się zepsuje, a już na pewno, gdy rozpocznie się burza, powinniśmy czym prędzej, jednak z zachowaniem wszelkiej ostrożności zejść ze szczytu – niebezpieczeństwo uderzenia pioruna jest duże. Giewont jest bardzo niebezpieczną górą a większość turystów traktuję wycieczkę na niego jako spacerek.

Informacje praktyczne

• Przed wybraniem się na Giewont sprawdźmy warunki pogodowe – jeśli zapowiada się na burzę, lepiej wybierzmy spacer po Krupówkach, na szczycie Giewontu pioruny szaleją,
• Podczas wchodzenia na szczyt należy zachować ostrożność – co roku dochodzi tu do nieszczęść (wypadki śmiertelne – 50 osób – najwięcej w Tatrach), z powodu niefrasobliwych turystów, którzy spadają w przepaście,
• Mimo że wejście na szczyt w sezonie zimowym nie jest zabronione, to jednak się je odradza – decydują się na nie jedynie dobrze przygotowani kondycyjnie i sprzętowo taternicy,
• Wejście na Giewont w sezonie może się wydłużyć, zwłaszcza przed samym wejściem na szczyt ze względu na tworzące się kolejki.

Giewont, podobnie, jak Rysy, czy Gubałówka są miejscami, do których w końcu trzeba dotrzeć, czy to podczas pierwszej, czy kolejnej wędrówki w Tatrach. Widoki, które przyjdzie nam podziwiać zapierają dech w piersiach, pamiętajmy jednak o zasadach bezpieczeństwa, tak na wszelki wypadek.

Dojazd do Morskiego Oka

Mimo stosunkowo niewielkiej odległości, dojazd z Zakopanego w sezonie letnim może nam zająć sporo czasu. Głównym problemem jest znalezienie miejsca na parkingu w Palenicy, co powodu wielokilometrowe korki na drodze dojazdowej. Dobrym pomysłem jest dojazd jednym z busów prywatnych kursujących spod dworca PKP (koszt to 8 zł), choć przewoźnicy wykorzystują do maksimum pojemność busów i panuje w nich spory ścisk.

Plusem jest uniknięcie korków, gdyż kierowcy busów, delikatnie mówiąc omijają przepisy drogowe. Na komfort i wygodę w trakcie podróży nie ma, co liczyć, priorytetem jest przewóz jak największej liczy osób. Kiedy już dotrzemy do Palenicy Białczańskiej, do Morskiego Oka pozostało nam 8 km drogą asfaltową prowadzącą wśród lasów.

Droga z Palenicy Białczańskiej

Na parkingu w Palenicy Białczańskiej trzeba zostawić samochód lub opuścić busa i resztę drogi nad Morskie Oko pokonać pieszo lub dorożką. Pokonanie odcinka pieszo zajmuje w kierunku Morskiego Oka 2:30h a z powrotem około 2h. Trasa jest dość łatwa, lekko wznosi się pod górę, ostrzej jest w miejscach ścinania serpentyn na skróty. Po drodze (około 1h) mijamy Wodogrzmoty Mickiewicza, które słychać z daleka ze względu na huk wody spadającej na głazy w dole wodospadu. Sam wodospad składa się z trzech kaskad liczących łącznie 10m, w lewo odchodzi zielony szlak do schroniska w Dolinie Roztoki.

Schronisko nad Morskim Okiem

Dochodząc nad Morskie Oko po lewej stronie mijamy stary budynek schroniska, który od 1891 roku służył za wozownię. Po pożarze właściwego schroniska w 1898 roku, budynek wozowni zaczął pełnić rolę schroniska – jest najstarszym schroniskiem górskim w Tatrach.

Stare schronisko (fot. Krzysztof Dudzik, WikiMedia)

Schronisko nad Morskim Okiem (fot. własna)

Właściwe schronisko nazwane im. Stanisława Staszica zostało wybudowane w 1908 roku przez Towarzystwo Tatrzańskie. Rozbudowane w latach 1988 – 92 dysponuje obecnie 77 miejscami noclegowymi w pokojach od 3 do 16 osobowych. Mimo to nocleg w schronisku w sezonie letnim trzeba rezerwować z dużym (kilku miesięcznym) wyprzedzeniem.

Morskie Oko

Samo jezioro jest pochodzenia polodowcowego i ma powierzchnię 35h a największa głębokość to 51m. Woda jest bardzo przejrzysta, widoczność sięga 12m w głąb. Dawniej nazywane Rybim Stawem ze względu na naturalne zarybienie jeziora, co jest zjawiskiem rzadkim w jeziorach tatrzańskich – żyją w nim głównie pstrągi. Zimą w okresie od listopada do kwietnia jezioro jest zamarznięte i można po nim spacerować – oczywiście czas jest umowny i zależy od temperatur panujących wokół.

Morskie Oko (fot. własna)

Widok z Morskiego Oka (fot. Brainw0rker, WikiMedia)

Pierwsze wzmianki o Morskim Oku pochodzą z końca XVI wieku a w roku 1637 król Władysław IV nadał prawo do wykorzystywania pastwisk przy jeziorze Władysławowi Nowobilskiemu. Od 1933 roku Morskie Oko i tereny leżące wokół są własnością państwa. Turystyka nad Morskim Okiem rozpoczęła się na początku XIX wieku. Odwiedzało je wielu sławnych artystów i malarzy, czego wyraz dawali oni w swojej twórczości. Obecnie odwiedzają je w ciągu roku tysiące turystów, którzy podziwiają okoliczne widoki i wyruszają stąd na szlaki górskie.

Panorama Morskie Oko (fot. Tamerlan, WikiMedia)

Szlaki turystyczne z Morskiego Oka

Morskie Oko jest też miejscem, z którego można wybrać się na spacer lub na dłuższą wycieczkę górską. Przejście wokół jeziora zajmie nam około 50 min, idealne po obiedzie w schronisku. Dla tych, którzy chcą wyjść na dłuższą wycieczkę, mogą wybrać szlak niebieski prowadzący do schroniska w Dolinie Pięciu Stawów – czas do 2h, z powrotem 1:40h. Podobną ilość czasu zajmuje wycieczka żółtym szlakiem na Szpiglasową Przełęcz (2,15h i 1:40h).

Widok na Rysy (fot. Krzysztof Dudzik, WikiMedia)

Zupełnie innym rodzajem wędrówki jest szlak górski prowadzący z Morskiego Oka na Rysy (2 499 m n.p.m.). To najlepsze miejsce, z którego można zdobyć ten najwyższy szczyt Tatr Polskich. Trasa nie jest bardzo trudna, choć w samej końcówce trzeba się wspomóc łańcuchami, jednak jest długa i wymaga włożenia sporego wysiłku. Droga w górę zajmuje około 4h a w dół 3h, dodając do tego odpoczynki lub zejście do Chaty pod Rysami (schronisko po słowackiej stronie) trzeba liczyć na tą wycieczkę cały dzień. Należy pamiętać, że pogoda w górach może się istotnie zmienić w ciągu dnia i należy wziąć ciepłe i przeciwdeszczowe ubranie oraz coś do jedzenia i picia.

Wycieczka nad Morskie Oko

Morskie Oko to jedno z popularniejszych miejsc wycieczek turystów odwiedzających Zakopane. Leżące 25 km od Zakopanego w sezonie letnim przeżywa prawdziwe oblężenie. Turyści odwiedzają to miejsce głównie ze względu na przepiękne widoki rozciągające się na Tatry Wysokie. Nad brzegiem jeziora leży schronisko górskie, które może być doskonałą bazą wypadową na okoliczne szlaki turystyczne w tym na najwyższy szczyt Tatr Polskich.

Zdjęcia czytelników

Droga nad Morskie Oko (fot. Dominika Bzówka)

Droga nad Morskie Oko 2 (fot. Dominika Bzówka)

Widok z drogi nad Morskie Oko (fot. Domika Bzówka)

Morskie Oko (fot. Dominika Bzówka)

Morskie Oko w liczbach

Geografia

• lokalizacja: 49° 11′ 49″ N, 20° 4′ 14″ E
• położone na wysokości 1 395 m n.p.m.
• powierchnia 34,93 ha
• długość 862 m, szerokość 566 m, głębokość 50,8 m
• inne nazwy: Rybi Staw, Rybie Jezioro

Schronisko

• adres: skrytka pocztowa 201, 34-500 Zakopane
• telefon: (18) 207 76 09, 602 260 757 – (godz 9:00 – 21:00)
• ceny: nowe 37 – 41 zł, stare 27 – 39

Ulica Krupówki

To najbardziej znana i najczęściej odwiedzana przez turystów ulica miasta – główny deptak Zakopanego. Porównywana często do Monciaka w Sopocie. Na tym powstał pomysł miast partnerskich Zakopanego i Sopotu, w 2008 roku ruszył też specjalny pociąg pomiędzy miastami o nazwie Monciak – Krupówki. Same Krupówki liczą sobie 1100 m, leżą wzdłuż potoku Foluszowego. Jej początki sięgają XIX wieku kiedy łączyła ul. Kościeliską z Kuźnicami. Mieszczą się tam też najstarsze zakopiańskie hotele oraz liczne knajpy i restauracje.

Kościół św. Rodziny

Kościół św. Rodziny na Krupówkach (fot. własna)

Jeden z bardziej charakterystycznych kościołów w Zakopanem. Idąc Krupówkami często można tam zobaczyć ludzi siedzących na długich kamiennych schodach prowadzących do samego kościoła. Zielony dach wieży kościelnej widać z wielu miejsc w Zakopanem, dzięki czemu może on służyć jako punkt orientacyjny.

Wzniesiony w latach 1877 – 99, dzięki inicjatywie proboszcza Józefa Stolarczyka. Duży udział przy projektowaniu kościoła św. Rodziny miał Stanisław Witkiewicz, projektując min. Kaplicę św. Jana Chrzciciela. Wewnątrz znajdują się rzeźbione ławy, konfesjonał i ambony oraz piękny, stary piec kaflowy

Muzeum Tatrzańskie

Muzeum Tatrzańskie w Zakopanem (fot. własna)

Przy ulicy Krupówki 10 mieści się Muzeum Tatrzańskiego im. Tytusa Chałubińskiego. Charakterystyczna budowla, zaprojektowana przez Witkiewicza i Franciszka Mączyńskiego w stylu Zakopiańskim, wznosi się za sukiennicami zakopiańskimi. Jest to najstarsze i posiadające największą kolekcję (historia Podhala i przyroda Tatr) muzeum w Zakopanem. Posiada cztery filie w Zakopanem min. Willa Koliba i galeria Hasiora. Za muzeum Tatrzańskim rozciąga się Górski Ogród Botaniczny, gdzie rośnie około 100 rodzajów drzew i krzewów górskich.

Morskie Oko

Miejsce, które jest symbolem Krupówek, choć w ostatnim czasie straciło na znaczeniu. Mieści się tam jeden z najstarszych hoteli w Zakopanem, wybudowany w 1897 roku. Powstał na miejscu spalonego w 1893 roku budynku nazywanego „Jadniówką” gdzie mieściła się pracownia Stanisława Witkiewicza. Spalony ponownie po dwóch latach i odbudowany w 1900 roku, był największym budynkiem w Zakopanem, mieścił cukiernię, restaurację oraz sale widowisko-balową. Największy rozkwit przeżywało w dwudziestoleciu międzywojennym. Obecnie mieści się tam kawiarnia, a hotel znajduje się w trakcie remontu.

Ulica Chałubińskiego

Tytus Chałubiski i Sabała (fot. www.zakopane.eu)

Na zbiegu ulic Zamoyskiego i Chałubińskiego stoi pomnik doktora Tytusa Chałubińskiego (projektował Stanisław Witkiewicz), wraz z siedzącym u jego stóp Sabałą (Janem Krzeptowskim). Tytus Chałubiński zyskał zaufanie i szacunek górali podczas epidemii cholery, która szerzyła się w Zakopanem jesienią 1873 roku. Leczył chorych i wpajał im zasady higienicznego trybu życia. Czynnie też uczestniczył w propagowaniu klimatu Tatr jako leczniczego oraz działał na rzecz Towarzystwa Tatrzańskiego. W tle znajduje się dom Chałubińskiego, gdzie mieszkał zmarły w 2002 roku wnuk Tytusa – Stefan Chałubiński.

Pod numerem 42 mieści się Muzeum Przyrodnicze TPN, którego ekspozycja została zlikwidowana w 2004 roku. Prezentowała zbiory przyrodnicze z terenu Tatrzańskiego Parku Narodowego, przy muzeum znajduje się też ogród z roślinnością tatrzańską oraz ścieżka dydaktyczna.

Idąc dalej, przed rondem Jana Pawła II, na Potoku Pluszowym zachowały się elementy przelewy schodkowego wody. Działał tam tartak i papiernia Magnusa Peltza.Za rondem wchodzimy na Al. Przewodników Tatrzańskich, pod nr 2 znajduje się Dom Rekolekcyjny Episkopatu Polski – „Księżycówka”. Podczas swojej wizyty mieszkał tam Jan Paweł II w 1997 roku. Za budynkiem rozpoczyna się popularny szlak turystyczny – Droga pod Reglami.

Kuźnice

W XIX wieku znajdował się tutaj najprężniej działający ośrodek hutniczy (najlepiej prosperował w latach 30 – 70) w Galicji. Całość zasilana była wodą z potoku Bystra w tym największa z kuźni zwana Młotem Anny. To miejsce, które obecnie jest początkiem wielu popularnych szlaków górskich, dało podwaliny pod rozwój Zakopanego. To tutaj za przemysłem podążała cywilizacja, miejscowi górale znajdowali tu zatrudnienie co przyczyniało się do wzrostu Zakopanego. To kuźnie i huta dały początek Zakopanemu, sanatoria i uzdrowiska pojawiły się później a wraz z nimi turyści odwiedzający miasto.

Obecnie turyści odwiedzają to miejsce by wyruszyć na szlaki górskie lub wjechać kolejką na Kasprowy Wierch. Prowadzą stąd szlaki:

• Niebieski i żółty – do schroniska Murowaniec, przez Przełącz między Kopami,
• Zielony – na Kasprowy Wierch,
• Niebieski – do hotelu górskiego na Kalatówkach i schroniska na Hali Kondratowej a dalej na Giewont,
• Czarny – prowadzący Drogą pod Reglami.

Kolej linowa w Kuźnicach, wybudowana w 1936 roku, pozwala dostać się na szczyt Kasprowego Wierchu. Koszt biletu normalnego (w górę) w sezonie to 32 zł (poza sezonem 24 zł), ulgowe są tańsze o 5 zł. Przy wykupieniu biletu na drogę tam i z powrotem, na szczycie możemy przebywać około 1:40 min. Chcąc wjechać na szczyt o w miarę przyzwoitej godzinie warto być wcześniej, czas stania w kolejce po bilety w sezonie może sięgać kilku godzin.

Muzeum Tatrzańskie im. Tytusa Chałubińskiego

W 1892 roku na podarowanej Towarzystwu działce budowlanej, wybudowano budynek, który stał się siedzibą muzeum. Mieściło się ono w tym budynku do 1920 roku, kiedy to wybudowano większy i okazalszy gmach, którego uroczyste otwarcie nastąpiło w 1922 roku. Muzeum stało się ważnym ośrodkiem badań nad kulturą góralską oraz całokształtem dziedzin związanych z Tatrami.

Działalność muzeum związana jest z Tatrami, Góralami i całym regionem zakopiańskim. Obecnie w gmachu głównym Muzeum tatrzańskiego znajdują się trzy stałe ekspozycje:

• przyrodniczą,
• etnograficzną,
• historyczną.

Ekspozycja Muzeum Tatrzańskiego (fot. Reytan, WikiMedia)

Ekspozycja Muzeum Tatrzańskiego 2 (fot. Reytan, WikiMedia)

Ukazują całe bogactwo, jakie posiadają Podhale i Tatry. W gmachu głównym czynna jest także biblioteka i czytelnia, w której znajduje się wiele unikalnych zbiorów. Można z niej korzystać w prawie nieograniczonym zakresie. Jedynie do najcenniejszych egzemplarzy dostęp mają jedynie upoważnione osoby. Muzeum tatrzańskie posiada obecnie wiele filii, w których również prezentuje rozmaite ekspozycje.

Muzeum Stylu Zakopiańskiego

W chałupie, której najstarsza część została wybudowana w 1830 roku, mieszczącej się przy ulicy Droga do Rojów, znajduje się ekspozycja Muzeum Stylu Zakopiańskiego – Inspiracje. W tej świetnie zachowanej, historycznej chałupie można zobaczyć, jak wyglądało życie górali w dziewiętnastym wieku. W dwóch izbach – czarnej i białej – umieszczono autentyczne sprzęty gospodarstwa domowego z tamtego okresu, eksponowana jest kolekcja Marii i Bronisława Dembowskich, tworzona w latach 1886-1893.

Muzeum styl zakopiański - Inspiracje (fot. www.muzeumtatrzanskie.com.pl)

Muzeum styl zakopiański - Inspiracje - wnętrze (fot. www.muzeumtatrzanskie.com.pl)

Dzięki wyposażeniu w eksponaty ze zbiorów Muzeum Tatrzańskiego można na własne oczy przekonać się, jak górale urządzali swoje domostwa. Wystawione są również różne inne przedmioty z tamtej epoki, takie jak dzieła sztuki ludowej, obrazy, malowidła, przedmioty codziennego użytku. Wystawa ta jest otwarta od tego roku i cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem turystów.

Muzeum Stylu posiada także druga ekspozycję, która znajduje się przy ulicy kościeliskiej w domu zbudowanym według projektu Stanisława Witkiewicza. Jest to willa „Koliba”, która urządzona jest zgodnie ze stylem zakopiańskim i jego duchem. Wchodząc do środka każdy na chwilę przenosi się w magiczne miejsce i odczuwa nieodparte wrażenie, że czas stanął tam w miejscu.

Willa Koliba w Zakopanem (fot. własna)

Willa Koliba wnętrze (fot. Archeo16, WikiMedia)

Muzeum Kornela Makuszyńskiego

Kolejną filia Muzeum Tatrzańskiego jest Muzeum im. Kornela Makuszyńskiego, mieszczące się w willi „Opolanka” przy ulicy Tetmajera 15 w Zakopanem. W muzeum poświęconym temu wybitnemu pisarzowi, krytykowi teatralnemu i publicyście podziwiać można księgozbiór, który obejmuje kolejne wydania licznych utworów pisarza, książki i artykuły na jego temat i związane z jego twórczością a także rękopisy samego Makuszyńskiego.

Istnieje również dość pokaźny zbiór listów i korespondencji, jaką pisarz prowadził z wieloma swoimi znajomymi, ludźmi teatru, muzyki, uczonymi i politykami. W zbiorach znajdują się również liczne obrazy i rzeźby znanych artystów polskich, między innymi Stanisława Wyspiańskiego i Henryka Kuny, projekty ilustracji do książek napisanych przez Kornela Makuszyńskiego a także meble, tkaniny artystyczne i wiele innych cennych przedmiotów z epoki.

Galeria Władysława Hasiora

Inną filia Muzeum Tatrzańskiego jest Galeria Władysława Hasiora. Artysta ten tworzył na przestrzeni lat rozmaite dzieła, które obecnie podziwiać można w muzeach całego świata. Ta galeria poświęcona jest w całości jego twórczości, z naciskiem na te elementy, które są bezpośrednio związane z Zakopanem i Tatrami. Artysta był całkowicie oddany swoim rodzinnym stronom i całe serce wkładał w dzieła, które tworzył zainspirowany górami, połoninami i halami oraz kulturą zakopiańską.

Pozostałe filie Muzeum Tatrzańskiego mieszczą się:

• Chochołów – Muzeum Powstania Chochołowskiego
• Łopuszna – Dwór w Łopusznej
• Czarna Góra – Zagroda Korkoszów
• Jurgów – Zagroda Sołtysów

Na cmentarzu znajduje się też murowana kaplica Reginy i Pawła Gąsieniców obecnie pod wezwaniem św. A. Świerada i św. Benedykta, jest to najstarsza budowla sakralna w Zakopanem i pochodzi z roku 1810.

Stary Kościół – Matki Bożej Częstochowskiej w Zakopanem

Budowa została sfinansowana przez właścicielkę dóbr ziemskich w Zakopanem – Klementynę ze Sławińskich Homolacsowa dla upamiętnienia tego faktu kościół jest pod wezwaniem św. Klemensa. Wykonana w 1847 roku przez cieśli Sebastiana Gąsienicy – Sobczaka. Z inicjatywy ks. Józefa Stolarczyka, w 1851 – 52, kościół został rozbudowany oraz dobudowano dodatkową wieżę.

Stary Kościół w Zakopanem (fot. własna)

Kościół w Zakopanem zimą (fot. WikiMedia)

Całość wykonana z drewna modrzewiowego z dachem pokrytym gontem i wieżyczkami zwieńczonymi w sygnaturki. Na ołtarzu głównym znajduje się kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, która jest też patronką świątyni. Wnętrze zdobią również ludowe świątki oraz malowidła. Droga Krzyżowa malowana na szkle wykonana przez Ewelinę Pęksową.

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku

Cmentarz na Pęksowym Brzyzku został założony w 1848 roku, całość otoczona jest kamiennym murem. Nazwa cmentarza pochodzi od jego fundatora Jana Pęksy, natomiast brzyzek oznacza w gwarze góralskiej urwisko nad potokiem. Od lat dwudziestych XX wieku chowano tu tylko osoby zasłużone dla Zakopanego, Tatr i Podhala.

Cmentarz na Pęksowym Brzyzku (fot. własna)

Groby na Pęksowym Brzyzku (fot. własna)

Cmentarz na Pęksowym Brzyzku to około 500 grobów. Większość nagrobków to niepowtarzalne dzieła sztuki, wykonane w drewnie lub metalu, rzeźbione motywami podhalańskimi, malowanymi na szkle. Wiele z nich pochodzi z pracowni Władysława Hasiora.

Swoje groby na cmentarzu mają ludzie, którzy tworzyli rzeczywistość miasta i jego legendę. Leżą tutaj min.

• Tytus Chałubiński,
• Stanisław Witkiewicz,
• Kornel Makuszyński,
• Kazimierz Przerwa – Tetmajer,
• Władysław Hasior,
• Sabała,
• Helena i Stanisław Marusarz,
• Bronisław Czech,
• miejsce pamięci przewodników tatrzańskich, ratowników górskich, sportowców i tych, którzy wpisali się na stałe w historię tego miasta.

Jest to miejsce szczególne w Zakopanem, nie tylko ze względu na jego historię, ale też ze względu na pamięć o ludziach, którzy kształtowali obecne Zakopane. Bez ich wkładu, nie byłoby dzisiejszych zabytków, które oglądają tysiące turystów każdego roku. To dzięki ich twórczości Zakopane ma ten niezapomniany klimat i atmosferę.

Ulica Kościeliska

Po zwiedzeniu cmentarza warto ruszyć dalej ulicą Kościeliską. Mieszczą się przy niej zabytkowe budynki i chaty góralskie. Można zatrzymać się i wypić kawę lub zjeść obiad w karczmie u Wnuka, gdzie od godz. 18:00 gra regionalna kapela góralska.

Jazda konna

Na początek proponuję wybrać się na jazdę konną. Nie każdy ma możliwość przebywania, na co dzień z tymi jakże wspaniałymi zwierzęta. Wśród ofert, jakie mamy do dyspozycji, możemy skorzystać z rajdów konnych 2-3 dniowych, jazdy indywidualnej, jazdy w terenie, jazdy w ujeżdżalni oraz nauki jazdy konnej. Jak widać wybór jest ogromny. Jazda konna przeznaczona jest dla osób początkujących jak i zaawansowanych. Oferty:

• Władysław Mrowca – tel. +48 18 201 16 05, +48 608 817 718, ul. Olcza – Oberconiówka 1a,
• Wojciecha Migla – tel. +48 18 201 17 30, ul. Pardałówka 14a.

Quady

Tym, którzy lubią poszaleć po nierównym terenie z niezawodną prędkością na pewno spodoba się pomysł spędzenia dnia na quadach. Quady w Zakopanem przewidują trasy widokowe, trasy ekstremalne, imprezy integracyjne, samochody terenowe. Przewidziane są dla grup zorganizowanych oraz dla klientów indywidualnych. Decydując się na Quady warto skorzystać z oferty:

• Quady Zakopane – tel. +48 501 686 386, info@quady-zakopane.pl,
• Ceper Rajd – tel. +48 600 055 773, zakopanequady@gmail.com,
• Quadoo Academy – tel. +48 501 575 575, info@quadoo.pl,
• IXTR – tel. +48 791 502 026, samochody terenowe.

Atrakcje na Gubałówce

Park linowy na Gubałówce (fot. własna)

M.in. na Gubałówce w Zakopanem czeka na wszystkich coś niesamowitego, a bowiem parki linowe. Program parku linowego został stworzony na kilkugodzinne bądź całodniowe hasanie po drzewach. Przeznaczony jest dla grup szkolnych, wycieczek oraz dla firm, jako specjalne programy integracyjne połączone z takimi atrakcjami jak zorbing, off-road, Quady, Max Racing, pojazdy militarne, żyroskop, bungee jumping, paintball, strzelnica, ASG, ścianka wspinaczkowa, paralotnie, loty szybowcem, pakiet team building oraz pierwsza pomoc. Trzeba przyznać jest tego sporo. Oferty parków linowych: Złota Grań, Gugpark, Trollandia.

Paralotniarstwo

Zapewne wszystkim Panom spodoba się idea dnia spędzonego na paralotni. Paralotniarstwo to jedna z atrakcji Zakopanego. Możemy skorzystać z szkoleń samolotowych, spadochronowym, szybowcowych oraz lotów widokowych na Tatry, Pieniny i Gorce. Piękno krajobrazu podziwiane z góry i tętniąca z adrenaliną krew to idealna przygoda. Do dyspozycji mamy

• Air Taxi – tel. +48 602 287 528,
• Bystrowski – tel. +48 18 201 54 65, paralotnie@interia.pl,
• Vermessy Władysław – tel. +48 605 698 281,
• Air Sport – tel. +48 880 111 133, info@air-sport.pl,
• Aeroklub Nowy Targ – tel. +48 18 264 66 16, aeroklub@nowytarg.pl,

Tenis

Innym pomysłem na spędzenia wolnego czasu, typowo rekreacyjnym są korty tenisowe. Atutem są godziny otwarcia – od rana do zmierzchu. Z kortów tenisowych w Zakopanem możemy skorzystać na Hali Tenisowej, w Centralnym Ośrodku Sportu, w Hotelu Mercure Kasprowy, w Parku Miejskim im. Piłsudskiego, O.W. Zdrowie oraz w Hotelu Villa Marilor.

Basen

Po dniu pełnym przygód na stoku lub na quadzie warto dać sobie chwilkę odpoczynku i… wybrać się na basen. Bo gdzie lepiej odpocznie ciało jak nie w ruchu. Ponadto czas spędzony na basenie wpłynie na dobre samopoczucie, zdrowie i piękną sylwetkę. Dodatkowo jest to atrakcja dla całej rodziny. Wśród ofert kąpielisk mamy: AquaPark, Termy Podhalańskie, Terma Bukowina, Kąpielisko Szymoszkowa, Centralny Ośrodek Sportu, Hotel Belvedere, Hotel Mercure Kasprowy, Hotel Czarny Potok i Hotel Skalny.

Fitness

Kolejny pomysł przypadnie do gustu wszystkim Paniom. Hotel Belvedere oraz Aqua Park w Zakopanem prowadzą zajęcia z fitness. Zajęcia prowadzone są w tradycyjny sposób bądź w wodzie. Dzięki aktywnemu wypoczynkowi powrót do domu z lepszą kondycją będzie o wiele przyjemniejszy. Mając już piękną figurę warto ja trochę opalić w zakopiańskich solariach: TIPI I, TIPI II, Hotel Czarny Potok, Aqua park i Hyrny.

Siłownia

Dla wszystkich stęsknionych potu i ćwiczeń proponuję spędzenie czasu na siłowni w Hyrnym oraz Hotelu Belvedere. Siłownie otwarte są zazwyczaj od godzin popołudniowych do wieczora. Do dyspozycji mamy również sauny: sauna fińska, turecka, solankowa, biosauna, kabina zimowa, łaźnia parkowa, pokój relaksacyjny, sauna na podczerwień. W takim miejscu zregenerujemy swoje siły, oczyścimy organizm i dodatkowo wypoczniemy. Oferty saun: Hotel Czarny Potok, Aqua Park Zakopane, Hotel Belvedere, Hyrny.

Utajonym golfistą spodoba się pomysł wirtualnego pola golfowego w Hotelu Belvedere lub minigolfa w Hyrnym. Jeżeli doświadczycie już wszystkie proponuję wybrać się na tradycyjne piwko z bilardem lub na kręgielnie. W końcu kiedyś trzeba będzie zejść na ziemie.

Charakterystyka stylu zakopiańskiego

Zdefiniowany w latach 90. XIX wieku, w cyklu artykułów zamieszczonych w „Kurierze Warszawskim” w 1891 roku. Opierał się na elementach kultury góralskiej, która uznawana była przez Witkiewicza za rdzennie Polską. Styl Zakopiański obejmował nie tylko budowę domów, ale też wnętrza domów i kościołów, elementy wyposażenia, ubiory czy instrumenty muzyczne. Te ostatnie towarzyszą regionalnym kapelą góralskim, która często przygrywają gościom w restauracjach.

Kaplica na Jaszurówce (fot. Jakub Gałka, WikiMedia)

Główne elementy, którymi cechuje się styl zakopiański to wysokie kamienne podmurówki, stosowanie do budowy płazów układanych na zrąb. To te charakterystyczne pnie drzew cięte na pół, które tworzą układ ścian domów góralskich. Budynki są często dekorowane rytymi w drewnie zdobieniami, liczne skosy, uskoki urozmaicają bryłę budynku. Dachy kryte gontem z wysokimi i ozdobnymi kominami.

Ozdobne tarasy i werandy umieszczone od strony ogrodu. Inne drewniane zdobienia dachu, okien i drzwi nadające chatom góralskim niezapomnianego uroku. Nowy styl architektoniczny wprowadzony przez Witkiewicza nie tylko zyskał sobie duże uznanie wśród ówczesnej klasy inteligenckiej, ale nawet uznany został za styl narodowy, a propagowanie go stało się niemalże patriotycznym obowiązkiem.

Willa Koliba

Willa Koliba w Zakopanem (fot. własna)

Pierwszy budynek w stylu Zakopiańskim zaprojektowany przez Witkiewicza powstał w 1893 roku dla Zygmunta Gnatowskiego. Była to Willa Koliba, w gwarze góralskiej oznacza szałas pasterski, rozbudowana w 1901 roku zmieniła pierwotny zamysł Witkiewicza.

W czasie wojny mieściła się siedziba Hitlerjugend i przetrwała ten okres bez zniszczeń. Obecnie mieści się tam Muzeum Stylu Zakopiańskiego, które jest częścią Muzeum Tatrzańskiego. Wnętrza aranżował Władysław Hasior. Willa mieści się na ulicy Kościeliskiej 18, można ją zwiedzać od środy do niedzieli w godz. 9 – 17 (niedziela 9 – 15).

Inne znane obiekty projektowane w stylu zakopiańskim

• Willa pod Jedlami – zwiedzanie tylko od zewnątrz (ul. Chałubińskiego 5),
• Willa Atma – mieści się Muzeum Kasprowicza (ul. Kasprusie 19),
• Kaplica na Jaszczurówce – msze święte 10 i 17,
• Kaplica św. Jana Chrzciciela – zwiedzanie po wcześniejszym zgłoszeniu (ul. Krupówki 1a),
• Muzeum Tatrzańskie (Krupówki 10),
• Schronisko nad Morskim Okiem.

W stylu zakopiańskim powstawały też meble, sprzęty użytku codziennego, instrumenty muzyczne i pamiątki. Styl zakopiański to ogólnie przenikanie elementów ludowej sztuki Podhala do kultury ogólnonarodowej i życia codziennego. Za ramy czasowe dominacji tego stylu uważa się lata 1891- 1914. Po śmierci Witkiewicza styl zakopiański powoli zaczął zanikać, aż wreszcie został wyparty przez inne trendy zarówno w architekturze jak i kulturze.

Rysy

Nazwa szczytu pochodzi od pożłobionych zboczy kompleksu Niżnych Rysów, Żabiego Szczytu Wyżniego i Żabiego Mnicha, które swoimi kształtami mogą budzić skojarzenia, jakoby góra była silnie porysowana. Rysy zachwycają zarówno pod względem bogatej flory – w górnych ich partiach występują aż 63 gatunki roślin, a także niezwykłą panoramą ze szczytu. Jeśli widoczność jest nieskazitelna, powinniśmy dostrzec oddalony o prawie 100 kilometrów Kraków, co naprawdę robi wrażenie.

Historia zdobywania szczytu

Tablica Lenina na Rysach (fot. ???)

Pierwszą osobą, która zdobyła szczyt Rysów był Eduard Blasy – dokonał tego latem 1840 roku, jego towarzyszem był przewodnik Jan Ruman Driecny. 44 lata później, bo w 1884 roku Rysy zostały zdobyte zimą przez Teodora Wundta. Od tej pory rozpoczęła się nieustanna „ekspansja” szczytu, który w latach 1913-1914 miał zdobyć sam Lenin, o czym świadczy pamiątkowa tablica na szczycie. Są jednak i tacy, którzy w górskie podboje Lenina wątpią. Wśród znanych osób, którzy szczyt zdobyli było również małżeństwo Curie – Maria i Piotr weszli na szczyt w 1899 roku. Coraz śmielsze zdobywanie szczytu doprowadziło do tego, iż w latach 1886-1987 Tatrzańskie Towarzystwo oznakowało i oklamrowało szlak prowadzący od Morskiego Oka.

Rysy można zdobyć na dwa sposoby – od strony polskiej lub od słowackiej, z czego ta druga dostępna jest jedynie w sezonie letnim, ze względu na zalegające połacie śniegu. Mimo tego turystyczne wejście od strony Morskiego Oka również jest odradzane, ze względu na zagrożenie lawinowe. Prześledźmy dwie drogi, prowadzące na najwyższy szczyt w Polsce.

Szlak turystyczny z Polski

Wodogrzmoty Mickiewicza (fot. własna)

Aby zdobyć Rysy od strony polskiej musimy dotrzeć do Morskiego Oka. Punktem początkowym jest więc zwykle Palenica Białczańska, dokąd dojeżdża komunikacja autobusowa oraz gdzie można pozostawić samochód. Stąd czeka nas niemal dziesięciokilometrowa wędrówka asfaltową drogą. Dla turystów oszczędzających siły na prawdziwe górskie wojaże jest dobra wiadomość – trasę tę można również pokonać góralską bryczką, jednak do pewnego momentu, potem trzeba ją kontynuować pieszo. Po drodze na Morskie Oko naszej uwadze z pewnością nie umkną Wodogrzmoty Mickiewicza, stworzone przez trzy większe i kilka mniejszych kaskad o wysokości od 3 do 10 metrów.

Dotarcie do Morskiego Oka powinno nam zająć około 2 godzin. Teraz rozpocznie się wędrówka czerwonym szlakiem wprost na Rysy. Aby wejść na szlak, musimy obejść Morskie Oko i pokonać podejście nad Czarny Staw pod Rysami, co z pewnością zajmie nie mniej, niż kilkanaście minut, zwłaszcza, że jest dość strome. W tym miejscu radzimy zrobić sobie dłuższa przerwę, gdyż teraz czeka nas już tylko ponad trzygodzinna wędrówka na Rysy po bardzo stromym zboczu – różnica wysokości wynosi tutaj aż 900 metrów. Po drodze naszym oczom z pewnością nie umknie wspaniały widok na Morskie Oko i Czarny Staw.

Rysy - najwyższy szczyt (fot. Makarczuk, WikiMedia)

Dolina Ciężka (fot. Krzysztof Dudzik, WikiMedia)

Począwszy od Kotła pod Rysami rozpoczyna się strome, ale nie aż tak trudne podejście z łańcuchami, potem czeka nas przejście na wschodnią stronę grani, nad dość trudną przepaścią (to również jest zabezpieczone łańcuchami i klamrą). Stąd na szczyt jest już naprawdę niedaleko. Z wierzchołka rozpościera się wspaniały widok na najwyższe szczyty Tatr – Gerlach, Wysoką i Lodowy Szczyt, doliny, w tym Mięguszowiecką, Rybiego Potoku i Białej Wody oraz na Tatry Zachodnie. Widoczność tym lepsza, im wcześniej na szczyt dotrzemy. Zejście jest tą samą trasą, chyba że chcemy udać się na stronę słowacką.

Szlak turystyczny ze Słowacji

Dolina Mięguszowiecka (fot. Jerzy Opioła, WikiMedia)

Planując zdobycie Rysów, możemy wybrać również nieco łagodniejszą trasę od strony słowackiej, podążając Doliną Mięguszowiecką. Jest ona o wiele krótsza od tej po stronie polskiej, a i różnica w wysokości jest mniejsza. Musimy pamiętać, że szlak jest czynny w sezonie letnim – od czerwca do listopada, ze względu na zagrożenie lawinowe. Na szczyt dotrzemy wybierając niebieski szlak rozpoczynający się od schroniska nad Popradzkim Stawem (1500 m), żeby potem, podążając Doliną Mięguszowiecką dotrzeć do Żabich Stawów Mięguszowieckich. W tym miejscu trasa powinna być kontynuowana szlakiem czerwonym do schroniska Chata pod Rysami i dalej do przełęczy Waga. Wejście na Rysy powinno zająć 3,5 godziny lub więcej, w zależności od przygotowania i warunków pogodowych.

Chata pod Rysami

Chata pod Rysami (fot. Not2bad, WikiMedia)

Schronisko to, określane często mianem Schroniska pod Wagą (nazwa przełęczy) jest najwyżej położonym tego typu obiektem w Tatrach – wysokość 2250 m brzmi naprawdę imponująco. Chata czynna jest w sezonie letnim i nie prowadzi do niej żadna droga dojazdowa, toteż zaopatrzenie we wszelkie produkty odbywa się za życzliwością turystów lub „nosiczków”, czyli tatrzańskich tragarzy. Energia elektryczna pochodzi z baterii słonecznych, a w wodę schronisko zaopatruje się z pobliskiego strumyka lub topniejącego śniegu. Schronisko dysponuje salą do spania na poddaszu oraz salą jadalną i bufetem na parterze.

Ciekawostki

• Swoistą atrakcją w Chacie pod Rysami jest kabina toaletowa znajdująca się nad przepaścią około minuty drogi od schroniska,
• Tablica upamiętniająca wejście Lenina na Rysy w latach 1913-1914 była wielokrotnie niszczona,
• Jeśli turysta do Chatki pod Rysami przyniesie od 5 do 10 kg prowiantu, zostanie uraczony herbatą z sokiem malinowym.

Informacje praktyczne

• Wędrówkę na Rysy najlepiej rozpocząć wczesnym rankiem, aby dotrzeć na szczyt jeszcze przed południem, kiedy widoczność jest dobra, później z pewnością zbiorą się chmury.
• Ze względu na znaczną wysokość i skoki temperatur należy pamiętać o ciepłej odzieży.
• Mimo dobrego oznakowania i zabezpieczeniu łańcuchami droga na Rysy nie jest łatwa – wymagana jest dość dobra kondycja i dobre obuwie do wspinaczki wysokogórskiej.
• Od 2007 roku możliwe jest przejście na słowacką stronę Tatr dzięki strefie Schengen
  Musimy liczyć się z tym, że w sezonie letnim szlaki prowadzące na Rysy mogą być przepełnione – jest to najchętniej zdobywany szczyt w Tatrach.

Rysów ominąć nie sposób – są jednocześnie groźne i piękne. Tak naprawdę nie wiadomo, co wytrawnego turystę tak przyciąga. Kiedy ciekawość zostanie zaspokojona pojawia się chęć powrotu. Niemal pewne jest to, że kto ras Rysy zdobędzie, z pewnością będzie je zdobywał za każdym razem, kiedy przyjdzie mu przyjechać w najwyższe z polskich gór.

Historia Doliny Kościeliskiej

Niegdyś Dolina Kościeliska związana była z przemysłem hutniczym – pod koniec XV wieku zaczęto tu wydobywać srebro, antymon i miedź, od XVIII rudy żelaza. Właśnie z tego względu znalazło się w niej miejsce na karczmę, kuźnie, chaty dla robotników, czy wreszcie kościółek. To prawdopodobnie od niego pochodzi nazwa Doliny, choć są i tacy, którzy dopatrują się nieco innej genezy. W XIII wieku miało dojść tutaj do rozgromienia Tatarów, a „Kościeliska” nawiązywać by miała do ich pogruchotanych kości.

W historię Doliny Kościeliskiej wpisali się też kupcy i przemytnicy, szmuglujący towary z Polski na Słowację, a oprócz nich zbójnicy. Legendy o napadach i morderstwach nie mają końca, a o dość krwawej i zbójnickiej przeszłości przypominają nazwy skał o fantazyjnych kształtach – Zbójnicka Turnia, Zbójnickie Okna, czy wreszcie Zbójnicki Stół.

Skały w Dolinie Kościeliskiej (fot. własna)

Dolina Kościeliska w Tatrach (fot. własna)

Dzisiaj turyści tłumnie tu przybywają, ale należy zaznaczyć, że turystyka w tych okolicach liczy sobie już prawie 200 lat! Nieustająca piesza wędrówka trwa od 1815 roku i od tego czasu cieszy się ogromną popularnością.

Dolina Kościeliska

Dolina Kościeliska jest drugą co do wielkości doliną po polskiej stronie Tatr – pod tym względem ustępuje miejsca jedynie Dolinie Chochołowskiej. Ta walna dolina, czyli taka, która rozpościera się od podnóża Tatr aż po ich grzbiet, ma 9 km długości i ok. 27 km szerokości, co daje powierzchnię 35 km2. Warto zwrócić uwagę na fakt, iż Dolina Kościeliska jest prawdziwym arcydziełem Matki Natury. Przez dolną jej część przepływa Potok Kościeliski, a górną tworzą krystaliczne skały o zbójnickich kształtach i nazwach.

Kościeliski Potok w Dolinie (fot. własna)

Krystaliczne skały w Dolnie (fot. własna)

Liczne odgałęzienia Kościeliskiej prowadzą między innymi do Doliny Miętusiej, skąd, dzięki szlakom turystycznym, dojdziemy na Miętusi Przysłop (1189 m), Doliny Tomanowej, wiodącej na przepiękną Tomanową Przełęcz (1685 m) oraz do Doliny Pyszniańskiej, zwanej też Pyszną, którędy żaden szlak nie przebiega. Jeśli zapragniemy zdobyć najwyższy szczyt znajdujący się w Dolinie, nasze kroki powinny zostać skierowane na Błyszcz, liczący 2159 m. Wędrówka ta okaże się na tyle urokliwa i korzystna, gdyż stamtąd podziwiać możemy dodatkowo Bystrą (2 248 m) – najwyższy szczyt Tatr Zachodnich.

Natura przysłużyła się Dolinie Kościeliskiej jeszcze w jednym przypadku. Rwące górskie potoki, płynące w skałach wyżłobiły większe i mniejsze szczeliny, które na przestrzeni lat zmieniły się w jaskinie. Do najsłynniejszych, a zarazem najchętniej odwiedzanych należą Jaskinia Mroźna, Mylna, Raptawicka, czy Smocza Jama, w sumie odkryto ich około 450, co jest zdecydowanie imponującą liczbą.

Jaskinia Mroźna

Jaskinia Mroźna (fot. własna)

Jaskinia Mroźna jest jedyną oświetloną jaskinią w polskich Tatrach. Jej długość wynosi około 560 metrów, a żeby dotrzeć do jej wylotu trzeba pokonać dość strome podejście sięgające około 120 metrów. Ze względu na niską temperaturę panującą w środku (ok. 6 stopni Celsjusza, stąd też nazwa jaskini), zaleca się ubranie czegoś „na długo”.

Zwiedzanie Jaskini jest płatne – bilet normalny kosztuje 3 zł, ulgowy 2,5 zł. Przejście całej nie powinno zająć więcej niż 30 minut. Aby do nie dotrzeć, najlepiej podążać czarnym szlakiem prowadzącym z Lodowego Źródła lub pół godziny od wejścia do Doliny Kościeliskiej w Kirach, tuż przy Bramie Kraszewskiego.

Jaskinia Mylna

Jaskinia Mylna (fot. EMeczKa, WikiMedia)

Równie urokliwa, co Jaskinia Mroźna, jest Jaskinia Mylna, której zwiedzanie wymaga jednak umiejętności wspinaczkowych i posiadania własnego oświetlenia. Doświadczenie jest tym bardziej ważne, gdyż w labiryntach Mylnej dość łatwo się zgubić – z pewnością dlatego tak właśnie została nazwana. Długość jaskini sięga 1300 metrów, jednak turyści mogą przemierzyć jedynie jej krótki, trzystumetrowy odcinek.

Dojście do Jaskini Mylnej jest dobrze oznakowane, choć niełatwe. Początkowo wiedzie głównym szlakiem biegnącym wzdłuż dna Doliny Kościeliskiej, jednak potem do pokonania jest strome podejście zabezpieczone łańcuchami i tak samo trudna leśna ścieżka wiodąca aż od rozwidlenia szlaków, z czego czerwony doprowadzi nas do Mylnej, a czarny do Jaskini Raptawickiej. Zwiedzanie Jaskini nie powinno zająć więcej, niż 40 minut.

Smreczyński Staw

U wylotu Doliny Pyszniańskiej, a powyżej Kościeliskiej, na wysokości 1126 metrów znajduje się Smreczyński Staw o maksymalnej głębokości 5,3 metrów, przy powierzchni 0,75 ha. Otoczony jest w całości przez las, co jednak wcale nie przeszkadza podziwianiu wierzchołków takich szczytów, jak Smreczyńskiego i Kamienistej. Dojście nad Staw ze schroniska Ornak zajmuje około 30 minut.

Schronisko górskie „Ornak”

Schronisko w Dolinie Kościeliskiej (fot. własna)

Strudzony turysta z chęcią na swojej drodze napotkałby schronisko, wszak nie tylko malowniczymi widokami człowiek żyje. Na terenie dawnej hali Ornak, w górnej części Doliny Kościeliskiej znajduje się schronisko górskie „Ornak”, powstałe w latach 1946-1947. To doskonałe miejsce nie tylko na odpoczynek, ale również na nocleg (55 miejsc noclegowych), czy bazę wypadową.

Ze schroniska prowadzi kilka szlaków turystycznych. Na Ornak (1854 m) przez Iwanicką Przełęcz – droga tam i z powrotem zajmuje około 4h. Na krótszą wycieczkę, w obydwie strony 1h, można się wybrać nad Smreczyński Staw. Ponad stawem, otoczonym lasem widać górskie szczyty Smreczyński Wierch (2086 m), Błyszcz (2158 m) oraz zbocza Starorobociańskiego Wierchu (2178 m).

Wracając możemy wstąpić do bacówki, gdzie można spróbować świeżo przygotowane oscypki. Spacer Doliną Kościeliską dostarcza niesamowitych przeżyć wizualnych. Piękne widoki, naturalne górzyste ukształtowanie oraz lasy pozwalają obcować z naturą. Kiedy jest ładna pogoda dolinę przemierzają rzesze turystów, którzy chcą przejść się po tym uroczym miejscu. Podobnie zimą kiedy śnieg przykryje drzewa i okoliczne polany, cała dolina wygląda pięknie. A ciepła herbata z rumem w górskim schronisku będzie smakowała wyśmienicie.

Ciekawostki o Dolinie Kościeliskiej

• Kronika Parafii Zakopiańskiej z 1858 roku podaje, że na terenie Doliny popełniono pierwsze „oficjalne” morderstwo, a ofiarą była barmanka ze Starych Kościelisk.
• Przemysł hutniczy na terenie Doliny, w tym wydobywanie metali szlachetnych, przyczynił się do pojawienia się poszukiwaczy skarbów, których potwierdzenie obecności przetrwało do dziś, dzięki licznym oznaczeniom na skałach.
• Dolina Kościeliska była natchnieniem dla wielu poetów i pisarzy, w tym dla Kazimierza Przerwy-Tetmajera, Adama Asnyka, czy Stefana Żeromskiego.
• To druga co do wielkości dolina po polskiej stronie Tatr, większa jest tylko dolina Chochołowska.
• Podczas II Wojny Światowej schronienie znalazł tu oddział partyzancki im. Szczorsa.

Informacje praktyczne o dolinie

• Do Doliny Kościeliskiej (miejscowość Kiry – początek szlaku) można dojechać komunikacją miejską z Zakopanego lub skorzystać z usług prywatnych przewoźników. Koszt przejazdu w jedną stronę nie powinien przekroczyć 3 zł.
• W przypadku, gdy wybieramy dojazd własnym samochodem, musimy wiedzieć, że wjazd na teren Tatrzańskiego Parku Narodowego jest zabroniony i będziemy zmuszeni pozostawić pojazd na płatnym parkingu tuż przed wejściem do Doliny (10zł/dzień)
• Wejście do Tatrzańskiego Parku Narodowego jest płatne. Jednodniowy bilet normalny kosztuje 4 zł, natomiast ulgowy 2 zł i przysługuje uczniom, studentom, emerytom i osobom niepełnosprawnym.
• Dolinę Kościeliską można zwiedzać pieszo, a dodatkowo latem góralskimi dorożkami, a zimą saniami.
• Należy wziąć po uwagę fakt, iż w sezonie turystycznym szlaki Doliny Kościeliskiej są bardzo zatłoczone.

Dolina Kościeliska była natchnieniem dla niejednego poety, niejednego pewnie jeszcze zachwyci. Kto tam nie był, musi przekonać się o jej pięknie na własne oczy. Komu nigdy nie będzie dane tam być, pozostaje słodka liryka – Asnyk z pewnością się nie mylił.

Oto tatrzańska sielanka
Łagodną wabi ponętą (…)
Przez skał rozdartych podwoje
Świerk zwiesza konary swoje,
I słońca blask się przeciska…
To Kościeliska!

fragm. wiersza Kościeliska, A. Asnyk

Ulica Kościeliska

Ulica Kościeliska rozpoczyna się przy przejściu z Krupówek na targowisko pod Gubałówką, położona wzdłuż potoku Cicha Woda jest najstarszą ulicą Zakopanego. Po obu jej stronach znajduje się wiele zabytkowych obiektów, powstałych w trakcie rozwoju miasta. Na początku XIX wieku, kiedy jeszcze nie istniały Krupówki wybudowano tu pierwszy kościół i cmentarz, sklep oraz karczmę i hotel.

Stary Kościół i Cmentarz

Stary Kościół w Zakopanem (fot. własna)

Pierwszym znanym miejscem na ulicy Kościeliskiej jest Stary Kościół wraz z położonym obok Cmentarzem przy Pęksowym Brzyzku. Kościół wybudowany 1847 roku z inicjatywy rodziny Homolacsów pod wezwaniem fundatorki Klementyny. Nie jest to żadna gigantyczna budowla, nie ma tu ozdobnych złoceń, prosty drewniany kościółek. Na cmentarzu zwanym również Cmentarzem Zasłużonych pochowane są osoby, które przysłużyły się do rozwoju kultury w Zakopanem i na Podhalu. Stary Kościół i Cmentarz na Pęksowym Brzyzku jest miejsce gdzie warto zatrzymać się na dłużą chwilę i obejrzeć to historyczne dla Zakopanego miejsce.

Karczma u Wnuka

Restauracja u Wnuka (fot. www.uwnuka.com.pl)

Pod numerem 8 przy Kościeliskiej mieści się karczma u Wnuka. Dom prawdopodobnie pochodzi z 1850 roku i został zbudowany przez Józefa Krzeptowskiego. Mieściła się tu pierwsza karczma oraz sklep w Zakopanem, mieściła się tu też biblioteka wraz z czytelnią gazet oraz pierwsze kasyno Towarzystwa Tatrzańskiego. Od 1907 roku działa w chacie restauracja założona przez Jana Wnuka, który ożenił się z wnuczką pierwszego właściciela chałupy – Józefą Krzeptowską.

Dzisiaj w restauracji u Wnuka serwowane są dania kuchni regionalnej. Dzisiejsze menu górali nie odbiega specjalnie od polskiej normy, jednak w przeszłości było ono skromniejsze – głównie potrawy z mąki i kaszy oraz kwaśnica na gęsinie i oscypki. Od godziny 18 przygrywa na żywo kapela góralska, możemy jej posłuchać siedzą przy stolikach w ogródku, jedyny mankament to bliskość ulicy Kościeliskiej gdzie ruch jest spory.

Willa Koliba

Willa Koliba w Zakopanem (fot. własna)

Mieści się tu Muzeum Stylu Zakopiańskiego (jest to filia Muzeum Tatrzańskiego) przy Kościeliskiej 18. Dom zaprojektowany przez Stanisława Witkiewicza i budowany w stylu Zakopiańskim. W czasie okupacji hitlerowskiej w wilii stacjonował Hitlerjugend. Na piętrze willi mieszczą się zbiory z kolekcji etnograficznej zgromadzone przez Zygmunta Gnatowskiego – meble, sprzęty domowe oraz drobiazgi – projektowane przez Witkiewicza. Znajdują się tu też trzy jego portrety namalowane przez Jacka Malczewskiego. Muzeum mieszczące się w willi Koliba można zwiedzać od środy do soboty w godz. 9:00 – 17:00 i niedzielę 9:00 – 15:00 bilet normalny 7,00 zł, bilet ulgowy 5,50 zł.

Wzdłuż ulicy Kościeliskie mieści się też sporo innych starych chat budowanych pod koniec XIX wieku. Są to głównie chaty rodziny Gąsieniców (Walczaków – nr 26, Sobczaków nr – 42), która należy do najstarszych góralskich rodzin – byli oni właścicielami gruntów przy Kościeliskiej oraz potoku Młyniska. Mieści się tu też budynek Liceum Plastycznego – nr 35, oraz pracownia lutnicza rodziny Mardułów – nr 44. Warto też skręcić w Drogę do Rojów mieści się chałupa Gąsieniców – Sobczaków należąca do Muzeum Tatrzańskiego.

Ulica Krzeptówki

Krzeptówki to przedłużenie ulicy Skibówki, która jest dalszą częścią ulicy Kościeliskiej, jej koniec znajduje się na wylocie z Zakopanego. Dobra lokalizacja do wyjścia na szlaki górskie prowadzące doliną Małej Łąki oraz na Czerwone Wierchy. Jest może mniej znana niż Kościeliska jednak i tu znajdziemy ciekawe miejsca do obejrzenia.

Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej

Sanktuarium Matki Bożej Fatimskiej (fot. Jozef Kotulič, WikiMedia)

Jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc na Krzeptówkach jest Sanktuarium Matki Boskiej Fatimskiej. Wybudowane w latach 1987 – 1992 jako wotum za ocalenie Papieża z zamachu w 1981 roku. Miejscem kultu stało się od roku 1961, kiedy Pallotyni otrzymali od Stefana Wyszyńskiego figurę Matki Boskiej z Fatimy. Figurka została ukoronowana przez Papieża Jana Pawła II, w Rzymie dokąd zawieźli ją górale w 1987 roku. Mieści się w sąsiadującej z kościołem Kaplicy. Przed kościołem wznosi się pomnik Jana Pawła II i replika krzyża z Giewontu. Na tyłach Sanktuarium znajduje się park, do którego przeniesiono ołtarz spod Wielkiej Krokwi, gdzie Jan Paweł II odprawiał nabożeństwo w 1997 roku.

Chata Sabały

Chata Sabały na Krzeptówkach (fot. własna)

Na ulicy Krzeptówki 17 na starych Krzeptówkach mieści się zabytkowa chata góralska Jana Krzeptowskiego zwanego Sabałą. Urodził się w 1809 roku jako Jan Gąsienica zmienił je na przydomek, który zaczęto używać w jego rodzinie. Chata jest własnością prywatną, jednak udostępniana jest dla zwiedzających. Mieści się tu małe muzeum, którego eksponatami są elementy wyposażenia należące do Sabały. Chata Sabały to przykład najstarszego budownictwa góralskiego.

Spacer ulicami Kościeliską i Krzeptówki to możliwość zobaczenia najstarszych zabudowań znajdujących się w Zakopanem. Przy tych ulicach rozwijało się Zakopane, tu mieściły się pierwsze budynki mieszkalne oraz sklep, karczma i kościół. Spacer tymi ulicami pozwoli nam zobaczyć historyczne dla Zakopanego miejsca.