kultura podhalańskaZ uwagi na położone region Podhala nigdy nie był obszarem, który zachęcał do osadnictwa. Mikroklimat, duże amplitudy terenu, bezpośrednie sąsiedztwo Tatr oraz mało urodzajne i trudne w uprawie gleby powodowały, że głód w tym rejonie był zjawiskiem dość częstym. To co dzisiaj jest postrzegane jako atrakcja turystyczna lub uzdrowiskowa, przez wiele wieków były barierą w zasiedlaniu tych terenów. To mogło również spowodować, że dzisiejsi górale podhalańscy mają gorące serce, ale są też ludźmi twardymi w obyciu.

Początki osadnictwa

Pierwsi osadnicy przybyli na Podhale w XII wieku z Małopolski a na początku powstała w tym rejonie pierwsza parafia w Ludźmierzu. W początkowym okresie Podhale było zderzeniem dwóch kultur, z jednej strony napływała tutaj, w części północnej, ludność niemiecka. Natomiast do południowej części zaczęli napływać w XIV wieku pasterze wołoscy. Mimo niewielkiej ich liczby dotarły tu ich zwyczaje związane z pasterstwem migracyjnym co miało ogromne znaczenie dla późniejszej specyfiki i folkloru Podhala.

Folklor

Górale Podhalańscy

Górale Podhalańscy (fot. Awit Szubert)

Najbardziej rozpoznawalnym elementem folkloru góralskiego jest z pewnością wypas owiec i związane z tym produkcja żywności. Tak, tak oscypki są tego najlepszym przykładem (no może nie te z krowiego mleka). Nieodłącznym elementem folkloru jest też gwara, pieśni i taniec oraz stroje ludowe. Jest też inny wymiar kultury góralskiej, najlepiej tutaj przytoczyć słowa ks. Józefa Tischnera – „kultura góralska jest wielka nie przez to, że jest góralska, ale przez to (…), że z niej promienieje prawda, prawda o człowieku, o jego miłości, o jego wierze, o jego nadziei”.

Rzemiosło

Nieodłącznie z folklorem i kulturą góralską rozwijało się na Podhalu rzemiosło. Było ono związane z codziennym życiem na wsi i potrzebami gospodarstwa. U górali miało ono głównie charakter rodzinny, każdy z jej członków pracował zgodnie z możliwościami na wspólne dobro. Historycznie znajdziemy tu tradycyjny podział ról, kobiety zajmowały się gotowaniem, szyciem a mężczyźni obróbką drewna, szewstwem czy pracami rymarskimi.

Dzięki bliskim związkom rodzinnym wiele umiejętności przechodziło z pokolenia na pokolenie. To powodowało, że górale stawali się coraz lepszymi specjalistami w danych dziedzinach. Równocześnie z rozwojem umiejętności rozwijały się warsztaty i narzędzia dzięki czemu wytwory pracy były coraz bardziej doskonałe. Równolegle do praktycznych wytworów rękodzielniczych rozwijała się sztuka i dziedzictwo kulturowe regionu. Głównie uwidaczniało się to w aspekcie sakralnym z powodu głębokiej wiary górali.

Popularność Podhala

Willa Koliba w Zakopanem

Willa Koliba (fot. własna)

Do XIX wieku Podhale nie było specjalnie popularnym miejscem, dopiero w latach 30 zaczęli je odwiedzać artyści. Wielkim propagatorem Zakopanego i Podhala był Tytus Chałubiński. Wielu artystów przybywało tutaj w poszukiwaniu inspiracji zachwyconych malowniczymi górami. Część z nich osiedlała się tutaj i tworzyła, tak jak Stanisław Witkiewicz – twórca stylu zakopiańskiego, projektant wielu pięknych, drewnianych budowli w Zakopanem. Spod jego ręki wyszły min. kaplica na Jaszczurówce czy willa Koliba (obecnie filia Muzeum Tatrzańskiego). Poniżej inne ciekawe miejsca związane z kulturą podhalańską.

Muzeum na Harendzie

W dzisiejszych czasach pozostałością po mieszkających w Zakopanem artystach są liczne muzea im poświecone. Watro tu wymienić mieszczące się na Harendzie Muzeum Jana Kasprowicza, w którym obejrzeć można liczne pamiątki po poecie. Zaś miejscem upamiętniające twórczość i życie Stanisława Witkiewicza jest willa Koliba, gdzie ma swą siedzibę Muzeum Stylu Zakopiańskiego. Obejrzeć w nim można eksponaty etnograficzne, instrumenty muzyczne i sprzęty użytku codziennego zaprojektowane przez Witkiewicza.

Willa Atma

Willa Atma

Willa Atma (fot. Jadwiga, WikiMedia)

Jednym z ważniejszych muzeów w Zakopanem jest mieszczące się w willi Atma na Kozińcu Muzeum Karola Szymanowskiego. Willę wybudowano w 1895 roku, a muzeum udostępniono zwiedzającym w 1976 roku. Fundusze na ten cel zebrał Jerzy Waldorff. W muzeum zobaczyć można liczne pamiątki po artyście oraz posłuchać jego dzieł. Dodatkowo w muzeum regularnie odbywają się liczne koncerty muzyki klasycznej z udziałem wybitnych muzyków z kraju i zagranicy. Zakopane może się również poszczycić własnych teatrem.

Teatr i galerie

Teatr Witkacego w Zakopanem

Teatr Witkacego (fot. ToSter, WikiMedia)

Mowa tu o Teatrze im. Witkacego, który gromadzi na swych spektaklach licznych widzów. Teatr słynie z nowatorskich realizacji dzieł słynnych dramaturgów takich jak Dostojewski Szekspir, Wiktacy, czy Gombrowicz. Zakopane znane jest również z licznych galerii. Najbardziej znane wśród nich są Miejska Galeria Sztuki, Galeria Sztuki Współczesnej, Galeria Władysława Hasiora i Galeria Sztuki im Kulczyckich. Obejrzeć w nich można rzeźby, obrazy malowane na szkle i inne dzieła słynnych zakopiańskich artystów.

Obecnie Podhale popularne jest głównie wśród turystów, którzy przyjeżdżają tutaj wędrować po górach czy zimą jeździć na nartach. Kultura góralska zmieniła się i ma raczej związek z komercją niż z kulturą i sztuką góralską. Zachowały się jednak miejsca, gdzie można spotkać górali, którzy zgodnie z tradycją produkują oscypki czy zajmują się rzemiosłem tworząc oryginalne przedmioty związane z tutejszą kulturą.

  •  
  •  
  •  
  •  
  •  
[Głosów:7    Średnia:2.1/5]