{"id":2376,"date":"2011-12-13T14:49:22","date_gmt":"2011-12-13T13:49:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.myzakopane.pl\/?p=2376"},"modified":"2024-11-18T00:32:58","modified_gmt":"2024-11-17T23:32:58","slug":"kultura-goralska","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/","title":{"rendered":"Kultura g\u00f3ralska"},"content":{"rendered":"

\"kultura<\/a>Z uwagi na po\u0142o\u017cone region Podhala nigdy nie by\u0142 obszarem, kt\u00f3ry zach\u0119ca\u0142 do osadnictwa. Mikroklimat, du\u017ce amplitudy terenu, bezpo\u015brednie s\u0105siedztwo Tatr oraz ma\u0142o urodzajne i trudne w uprawie gleby powodowa\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3d w tym rejonie by\u0142 zjawiskiem do\u015b\u0107 cz\u0119stym. To co dzisiaj jest postrzegane jako atrakcja turystyczna lub uzdrowiskowa, przez wiele wiek\u00f3w by\u0142y barier\u0105 w zasiedlaniu tych teren\u00f3w. To mog\u0142o r\u00f3wnie\u017c spowodowa\u0107, \u017ce dzisiejsi g\u00f3rale podhala\u0144scy maj\u0105 gor\u0105ce serce, ale s\u0105 te\u017c lud\u017ami twardymi w obyciu.<\/p>\n

Pocz\u0105tki osadnictwa<\/h3>\n

Pierwsi osadnicy przybyli na Podhale w XII wieku z Ma\u0142opolski a na pocz\u0105tku powsta\u0142a w tym rejonie pierwsza parafia w Lud\u017amierzu. W pocz\u0105tkowym okresie Podhale by\u0142o zderzeniem dw\u00f3ch kultur, z jednej strony nap\u0142ywa\u0142a tutaj, w cz\u0119\u015bci p\u00f3\u0142nocnej, ludno\u015b\u0107 niemiecka. Natomiast do po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci zacz\u0119li nap\u0142ywa\u0107 w XIV wieku pasterze wo\u0142oscy<\/strong>. Mimo niewielkiej ich liczby dotar\u0142y tu ich zwyczaje zwi\u0105zane z pasterstwem migracyjnym co mia\u0142o ogromne znaczenie dla p\u00f3\u017aniejszej specyfiki i folkloru Podhala.<\/p>\n

Folklor<\/h3>\n
\"G\u00f3rale<\/a>

G\u00f3rale Podhala\u0144scy (fot. Awit Szubert)<\/p><\/div>\n

Najbardziej rozpoznawalnym elementem folkloru g\u00f3ralskiego jest z pewno\u015bci\u0105 wypas owiec i zwi\u0105zane z tym produkcja \u017cywno\u015bci. Tak, tak oscypki s\u0105 tego najlepszym przyk\u0142adem (no mo\u017ce nie te z krowiego mleka). Nieod\u0142\u0105cznym elementem folkloru jest te\u017c gwara, pie\u015bni i taniec oraz stroje ludowe. Jest te\u017c inny wymiar kultury g\u00f3ralskiej, najlepiej tutaj przytoczy\u0107 s\u0142owa ks. J\u00f3zefa Tischnera – „kultura g\u00f3ralska jest wielka nie przez to, \u017ce jest g\u00f3ralska, ale przez to (…), \u017ce z niej promienieje prawda, prawda o cz\u0142owieku, o jego mi\u0142o\u015bci, o jego wierze, o jego nadziei”.<\/em><\/p>\n

Rzemios\u0142o<\/h3>\n

Nieod\u0142\u0105cznie z folklorem i kultur\u0105 g\u00f3ralsk\u0105 rozwija\u0142o si\u0119 na Podhalu rzemios\u0142o. By\u0142o ono zwi\u0105zane z codziennym \u017cyciem na wsi i potrzebami gospodarstwa. U g\u00f3rali mia\u0142o ono g\u0142\u00f3wnie charakter rodzinny<\/strong>, ka\u017cdy z jej cz\u0142onk\u00f3w pracowa\u0142 zgodnie z mo\u017cliwo\u015bciami na wsp\u00f3lne dobro. Historycznie znajdziemy tu tradycyjny podzia\u0142 r\u00f3l, kobiety zajmowa\u0142y si\u0119 gotowaniem, szyciem a m\u0119\u017cczy\u017ani obr\u00f3bk\u0105 drewna, szewstwem czy pracami rymarskimi.<\/p>\n

Dzi\u0119ki bliskim zwi\u0105zkom rodzinnym wiele umiej\u0119tno\u015bci przechodzi\u0142o z pokolenia na pokolenie. To powodowa\u0142o, \u017ce g\u00f3rale stawali si\u0119 coraz lepszymi specjalistami w danych dziedzinach. R\u00f3wnocze\u015bnie z rozwojem umiej\u0119tno\u015bci rozwija\u0142y si\u0119 warsztaty i narz\u0119dzia dzi\u0119ki czemu wytwory pracy by\u0142y coraz bardziej doskona\u0142e. R\u00f3wnolegle do praktycznych wytwor\u00f3w r\u0119kodzielniczych rozwija\u0142a si\u0119 sztuka i dziedzictwo kulturowe regionu. G\u0142\u00f3wnie uwidacznia\u0142o si\u0119 to w aspekcie sakralnym z powodu g\u0142\u0119bokiej wiary g\u00f3rali.<\/p>\n

Popularno\u015b\u0107 Podhala<\/h3>\n
\"Willa<\/a>

Willa Koliba (fot. w\u0142asna)<\/p><\/div>\n

Do XIX wieku Podhale nie by\u0142o specjalnie popularnym miejscem, dopiero w latach 30 zacz\u0119li je odwiedza\u0107 arty\u015bci. Wielkim propagatorem Zakopanego i Podhala by\u0142 Tytus Cha\u0142ubi\u0144ski<\/strong>. Wielu artyst\u00f3w przybywa\u0142o tutaj w poszukiwaniu inspiracji zachwyconych malowniczymi g\u00f3rami. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich osiedla\u0142a si\u0119 tutaj i tworzy\u0142a, tak jak Stanis\u0142aw Witkiewicz – tw\u00f3rca stylu zakopia\u0144skiego<\/a>, projektant wielu pi\u0119knych, drewnianych budowli w Zakopanem. Spod jego r\u0119ki wysz\u0142y min. kaplica na Jaszczur\u00f3wce<\/a> czy willa Koliba (obecnie filia Muzeum Tatrza\u0144skiego)<\/strong>. Poni\u017cej inne ciekawe miejsca zwi\u0105zane z kultur\u0105 podhala\u0144sk\u0105.<\/p>\n

Muzeum na Harendzie<\/h3>\n

W dzisiejszych czasach pozosta\u0142o\u015bci\u0105 po mieszkaj\u0105cych w Zakopanem artystach s\u0105 liczne muzea im po\u015bwiecone. Watro tu wymieni\u0107 mieszcz\u0105ce si\u0119 na Harendzie Muzeum Jana Kasprowicza<\/a>, w kt\u00f3rym obejrze\u0107 mo\u017cna liczne pami\u0105tki po poecie. Za\u015b miejscem upami\u0119tniaj\u0105ce tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i \u017cycie Stanis\u0142awa Witkiewicza jest willa Koliba, gdzie ma sw\u0105 siedzib\u0119 Muzeum Stylu Zakopia\u0144skiego. Obejrze\u0107 w nim mo\u017cna eksponaty etnograficzne, instrumenty muzyczne i sprz\u0119ty u\u017cytku codziennego zaprojektowane przez Witkiewicza.<\/p>\n

Willa Atma<\/h3>\n
\"Willa<\/a>

Willa Atma (fot. Jadwiga, WikiMedia)<\/p><\/div>\n

Jednym z wa\u017cniejszych muze\u00f3w w Zakopanem jest mieszcz\u0105ce si\u0119 w willi Atma na Kozi\u0144cu Muzeum Karola Szymanowskiego<\/a>. Will\u0119 wybudowano w 1895 roku, a muzeum udost\u0119pniono zwiedzaj\u0105cym w 1976 roku. Fundusze na ten cel zebra\u0142 Jerzy Waldorff. W muzeum zobaczy\u0107 mo\u017cna liczne pami\u0105tki po arty\u015bcie oraz pos\u0142ucha\u0107 jego dzie\u0142. Dodatkowo w muzeum regularnie odbywaj\u0105 si\u0119 liczne koncerty muzyki klasycznej z udzia\u0142em wybitnych muzyk\u00f3w z kraju i zagranicy. Zakopane mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie\u017c poszczyci\u0107 w\u0142asnych teatrem.<\/p>\n

Teatr i galerie<\/h3>\n
\"Teatr<\/a>

Teatr Witkacego (fot. ToSter, WikiMedia)<\/p><\/div>\n

Mowa tu o Teatrze im. Witkacego<\/a>, kt\u00f3ry gromadzi na swych spektaklach licznych widz\u00f3w. Teatr s\u0142ynie z nowatorskich realizacji dzie\u0142 s\u0142ynnych dramaturg\u00f3w takich jak Dostojewski Szekspir, Wiktacy, czy Gombrowicz. Zakopane znane jest r\u00f3wnie\u017c z licznych galerii. Najbardziej znane w\u015br\u00f3d nich s\u0105 Miejska Galeria Sztuki, Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, Galeria W\u0142adys\u0142awa Hasiora<\/a> i Galeria Sztuki im Kulczyckich. Obejrze\u0107 w nich mo\u017cna rze\u017aby, obrazy malowane na szkle i inne dzie\u0142a s\u0142ynnych zakopia\u0144skich artyst\u00f3w.<\/p>\n

Obecnie Podhale popularne jest g\u0142\u00f3wnie w\u015br\u00f3d turyst\u00f3w, kt\u00f3rzy przyje\u017cd\u017caj\u0105 tutaj w\u0119drowa\u0107 po g\u00f3rach czy zim\u0105 je\u017adzi\u0107 na nartach. Kultura g\u00f3ralska zmieni\u0142a si\u0119 i ma raczej zwi\u0105zek z komercj\u0105 ni\u017c z kultur\u0105 i sztuk\u0105 g\u00f3ralsk\u0105. Zachowa\u0142y si\u0119 jednak miejsca, gdzie mo\u017cna spotka\u0107 g\u00f3rali, kt\u00f3rzy zgodnie z tradycj\u0105 produkuj\u0105 oscypki czy zajmuj\u0105 si\u0119 rzemios\u0142em tworz\u0105c oryginalne przedmioty zwi\u0105zane z tutejsz\u0105 kultur\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z uwagi na po\u0142o\u017cone region Podhala nigdy nie by\u0142 obszarem, kt\u00f3ry zach\u0119ca\u0142 do osadnictwa. Mikroklimat, du\u017ce amplitudy terenu, bezpo\u015brednie s\u0105siedztwo Tatr oraz ma\u0142o urodzajne i trudne w uprawie gleby powodowa\u0142y, \u017ce g\u0142\u00f3d w tym rejonie by\u0142 zjawiskiem do\u015b\u0107 cz\u0119stym. To co dzisiaj jest postrzegane jako atrakcja turystyczna lub uzdrowiskowa, przez wiele wiek\u00f3w by\u0142y barier\u0105 w […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-2376","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ogolna"],"yoast_head":"\nG\u00f3rale podhala\u0144scy - kultura i folklor g\u00f3ralski na Podhalu<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"G\u00f3rale podhala\u0144scy, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na terenach dzisiejszego Podhala wytworzyli w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, zwyczaje i tradycje oraz rzemios\u0142o.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Napisane przez\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Szacowany czas czytania\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minut\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/\",\"url\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/\",\"name\":\"G\u00f3rale podhala\u0144scy - kultura i folklor g\u00f3ralski na Podhalu\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg\",\"datePublished\":\"2011-12-13T13:49:22+00:00\",\"dateModified\":\"2024-11-17T23:32:58+00:00\",\"author\":{\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/b1723042f94eb94e503b9aa1de9d7a8a\"},\"description\":\"G\u00f3rale podhala\u0144scy, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na terenach dzisiejszego Podhala wytworzyli w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, zwyczaje i tradycje oraz rzemios\u0142o.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Strona g\u0142\u00f3wna\",\"item\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kultura g\u00f3ralska\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#website\",\"url\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/\",\"name\":\"Zakopane atrakcje turystyczne \u2013 co warto zobaczy\u0107 w Zakopanem\",\"description\":\"\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"pl-PL\"},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/b1723042f94eb94e503b9aa1de9d7a8a\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"pl-PL\",\"@id\":\"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8bedbebd0c7174b9a0abb8944ac0825b82766b0a3c87a44820cb9e5c3fd0d67a?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8bedbebd0c7174b9a0abb8944ac0825b82766b0a3c87a44820cb9e5c3fd0d67a?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"}}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"G\u00f3rale podhala\u0144scy - kultura i folklor g\u00f3ralski na Podhalu","description":"G\u00f3rale podhala\u0144scy, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na terenach dzisiejszego Podhala wytworzyli w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, zwyczaje i tradycje oraz rzemios\u0142o.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/","twitter_misc":{"Napisane przez":"admin","Szacowany czas czytania":"6 minut"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/","url":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/","name":"G\u00f3rale podhala\u0144scy - kultura i folklor g\u00f3ralski na Podhalu","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg","datePublished":"2011-12-13T13:49:22+00:00","dateModified":"2024-11-17T23:32:58+00:00","author":{"@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/b1723042f94eb94e503b9aa1de9d7a8a"},"description":"G\u00f3rale podhala\u0144scy, kt\u00f3rzy osiedlili si\u0119 na terenach dzisiejszego Podhala wytworzyli w\u0142asn\u0105 kultur\u0119, zwyczaje i tradycje oraz rzemios\u0142o.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#breadcrumb"},"inLanguage":"pl-PL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.myzakopane.pl\/wp-content\/images\/kultura-podhalanska.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/kultura-goralska\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Strona g\u0142\u00f3wna","item":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kultura g\u00f3ralska"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#website","url":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/","name":"Zakopane atrakcje turystyczne \u2013 co warto zobaczy\u0107 w Zakopanem","description":"","potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"pl-PL"},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/b1723042f94eb94e503b9aa1de9d7a8a","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"pl-PL","@id":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8bedbebd0c7174b9a0abb8944ac0825b82766b0a3c87a44820cb9e5c3fd0d67a?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/8bedbebd0c7174b9a0abb8944ac0825b82766b0a3c87a44820cb9e5c3fd0d67a?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"}}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2376","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2376"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2376\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3600,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2376\/revisions\/3600"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2376"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2376"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.myzakopane.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2376"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}